حميد رضا مستفيد / كريم دولتى

41

تقسيمات قرآنى و سور مكى و مدنى ( فارسى )

مقايسهء تقسيم‌بندى مصاحف رايج آنچه در فصل يكم مطرح شد ، بيانگر اين است كه مبناى تقسيمات قرآنى ، قرائت روزانه يا حفظ قرآن در مدتى معين بوده و به همين جهت اغلب اين تقسيم‌بندىها بر اساس حروف و كلمات قرآن انجام شده است . از طرفى ، اين امر توقيفى نيست ؛ يعنى به امر پيامبر ( صلى اللّه عليه و آله ) و ائمهء معصومين ( عليهم السلام ) انجام نشده است . اگر چه آنان نيز براى قرائت قرآن برنامه‌اى داشتند و به همين منظور قرآن را به بخش‌هايى تقسيم كرده بودند ، دستورى مبنى بر اينكه قرآن بايد اين گونه تقسيم‌بندى شود و غير از آن صحيح نيست ، وارد نشده است . البته اين بحث ، جداى از سوره و آيه است ؛ چرا كه تقسيم‌بندى آيات و سور ، امرى توقيفى و اجماعى بوده كه به دستور پيامبر ( صلى اللّه عليه و آله ) انجام شده است . تقسيم‌بندى رايج و متداولى كه از ديرباز در مصاحف مورد استفاده قرار مىگرفته و امروزه نيز از همان استفاده مىشود ، شامل جزء و حزب است ؛ بدين صورت كه قرآن به 30 جزء ، و هر جزء به دو يا چهار حزب تقسيم مىشده و بنابراين كل قرآن را بعضى به 60 حزب و بعضى به 120 حزب تقسيم كرده‌اند . در صفحات بعد ، آغاز اجزاء و احزاب ، از كتب معتبرى كه به اين موضوع اشاره كرده‌اند و همچنين از مصاحف رايج در كشورهاى اسلامى آورده شده است . در اين جدول ، براى ايجاد هماهنگى ، شمارهء آيات بر اساس شمارش آيات به روش كوفى قيد شده و از اين رو به دليل اختلافى كه در شمارهء آيات برخى مصاحف وجود دارد ، كلمات ابتدايى جزء يا حزب مورد نظر نيز در جدول آمده است .